1

Den norske mediemarknaden

Det norske mediemarknaden har stabile eigarforhold. Noen få store konsern eig mange medieverksemder, og ei rekke mindre eigarar kontrollerer éin eller nokre få av dei. Di fleire medium ein medieaktør er involvert i, di større marknads- og opinionsmakt har aktøren. Dersom eigarkonsentrasjonen blir for stor, kan dette svekke mediemangfaldet og dermed også ytringsfridommen.

Eigarskap blir definert i tre ledd:

• eigarmangfald blant dei store mediekonserna (morselskap)
• eigarskap blant dei som produserer innhald
• eigarskap blant aktørar som distribuerer innhaldet

I praksis er det ein glidande overgang mellom desse ledda, og reelt sett kan éin aktør ha fleire roller. Derfor er det viktig å vurdere og kartlegge eigarskapen horisontalt innanfor same nivået i verdikjeda. I tillegg må ein vurdere eigarskapsintegrasjonen vertikalt, fordi same eigaren kan ha eigarskap i fleire ledd i verdikjeda. I det trykte avissegmentet er dette utbreidd ved at eit mediekonsern kan eige både avisa som produserer innhaldet, trykkeriet som produser det fysiske produktet som skal distribuerast, og distributøren som leverer avisene. Dette er eit eksempel på vertikal integrasjon som kan påverke avsendarmangfaldet fordi det reduserer mangfaldet av aktørar i marknaden.

Konkurranse er essensielt og grunnleggande for å sikre ei best mogleg forvaltning av samfunnsressursane. Dette er sjølve grunnpilaren i samfunnsøkonomisk teori. Konkurranse stimulerer til eit betre tilbod til forbrukarane og genererer dermed størst mogleg nytte, noko som viser seg gjennom at medietilbodet er betre og prisane lågare. I mediemarknaden påverkar ein konkurranse som fungerer godt, det samla medietilbodet på ein positiv måte for publikum. Det er fordi konkurranse kan stimulere til auka investeringsvilje i innhald og gi aktørane insentiv til å differensiere medieinnhaldet. Konkurransen er dermed positiv for mediemangfaldet både frå eit avsendar-, bruks- og innhaldsperspektiv ved at han bidrar til større breidde i tilbodet, høgare kvalitet og innovasjon.

Talet på medieaktørar og graden av eigarkonsentrasjon gir ein indikasjon på korleis det står til med avsendarmangfaldet, ettersom det er ein antatt samanheng mellom eigarkonsentrasjon, mediemangfald og kvalitet i tilbodet som følge av konkurranse. Ein går ut frå at eit mangfald av aktørar på eigarsida er ein føresetnad for eit mangfald av informasjonskjelder og ytringskanalar i tillegg til eit redaksjonelt mangfald. Medieaktørar som har uavhengige eigarar, kan likevel også tilby like redaksjonelle produkt for å trekke til seg dei mest attraktive målgruppene i marknaden.

2

Marknadskonvergens

Marknadskonvergens er ein tydelig trend i mediemarknaden. Det vil seie at dei tradisjonelt avgrensa mediemarknadene – dagspresse, radio og tv – er knytte tettare saman som følge av ei rask teknologisk utvikling.

Verdikjeda, aktørkonstellasjonane og forretningsmodellane er i forandring, og dei tidlegare relativt klart skilde sektorene er vovne saman til éin felles marknad. Dermed får aktørar som tidlegare har operert i skilde marknader, éi felles konkurranseflate. Mens desse marknadene tradisjonelt sett har vore skilde gjennom regulering, blir det no kontinuerleg arbeidd både på nasjonalt og europeisk nivå med å gjere reguleringa av media mest mogleg plattformnøytral.

Digitaliseringa av infrastrukturen gjer at alle distribusjonsnett kan formidle ulike former for medieinnhald. Dette fører til at medietilbydarane i mindre grad differensierer produkta sine på grunnlag av distribusjonsplattform. Når innhaldstilbodet til medietilbydaren i større grad samsvarer på tvers av distribusjonsplattformene og dermed fyller same funksjonen for mediebrukarane, betyr det at det ikkje lenger er grunnlag for å sjå for eksempel papir- og nettaviser eller kringkasting og strøymetenester som separate marknader.

Konvergensen bidrar til ein stadig meir uoversiktleg marknad både når det gjeld avsendar-, innhalds- og bruksmangfaldet. I tillegg har auka marknadskonvergens og -konsentrasjon bana vegen for produktbunting med potensiell kostnadseffektivisering både på tilbods- og etterspørselssida (Hope, 2005). Produktbunting gjer at det som tidlegare var separate produkt, nå blir tilbydde samla i ei pakkeløysing slik at brukaren får to eller fleire produkt eller tenester frå same leverandøren. Slik bunting gjer marknaden meir uoversiktleg, særleg med tanke på eigarmangfaldet, fordi produktet som blir omsett, er eit kombinert produkt. Denne kompleksiteten gjer det ekstra viktig å ha ei god oversikt over eigarforholda i ein stadig meir integrert marknad på tvers av medieplattformer.

3

Eigarskap i avismarknaden

Den norske avismarknaden er kjenneteikna av ein spreidd eigarskap og ein desentralisert struktur med eit høgt tal aviser. Samtidig er svært mange av avisene eigde av dei tre største konserna Schibsted, Amedia og Polaris. Konserna er redaksjonelt til stades i kvar sine geografiske område.

  • Tre store eigarar. Marknadsdelar målt i opplag viser at dei tre største konserna Schibsted, Amedia og Polaris til saman kontrollerte om lag 70 prosent av det totale avisopplaget i 2019. I tillegg kontrollerer fleire mellomstore konsern og ei rekke mindre uavhengige eigarar éi eller nokre få aviser.
  • Eigarkonsentrasjon. Målt etter opplag har éin av eigarane ein betydeleg sterkare posisjon enn dei andre aktørane i marknaden både på nasjonalt og regionalt nivå, Schibsted nasjonalt og Amedia lokalt/regionalt. Samstundes har Schibsted sine markedsandeler av det totale opplaget gått ned frå 2018, medan Amedia og Polaris Media har auka. Ettersom dei største aktørane fordeler seg i kvar sine ulike geografiske område med den redaksjonelle verksemda si, er det ein eigarkonsentrasjon i fleire av dei geografiske marknadene både på nasjonalt og lokalt/regionalt nivå. Samstundes skjer det endringar ved at medan anna Polaris som har sitt tradisjonelle redaksjonelle geografiske tyngdepunkt i Midt-Norge og på Nord-Vestlandet kjøpte mediekonsernet Agderposten med fem aviser i Agder og Vestfold og Telemark og Schibsteds tre aviser i Agder. Figur 1 viser dei totale marknadsdelane målt etter opplag fordelt på dei største eigarane.

Figur 1: Delane av det totale avisopplaget i 2019 fordelt på dei største eigarane

imagevytw.png

Kilde: Medietilsynet

  • Opplag. Frå 2018 til 2019 auka dei tre største mediekonserna det totale opplaget frå 66,5 prosent til til 70,7 prosent av det totale opplaget. Denne trenden kjem fram i figur 2. Schibsted kontrollerer den største andelen av det totale opplaget, men går tilbake relativt sett i forhold til Amedia og Polaris Media. Det har vore fleire eigarskifte i lokale avismarknader i 2019. I tillegg til Polaris sitt kjøp av Schibsteds og Agderpostens aviser på Sørlandet og i Telemark, har Amedia erverva NU-publishing i Nordland og Sogns Avis i Vestland. Kjøpet av Agderposten, NU-publishing og Sogns Avis bidrar direkte til ein konsolidering i avismarknaden. 
  • Talet på aviser stabilt. Avsendarmangfaldet i avismarknaden i form av talet på aviser vore relativt stabilt siden 2013. Det var 293 medietilbydere i det norske avismarkedet i 2019 mot 291 i 2018 – altså en nettoøkning på to tilbydere. 267 (inkludert hyperlokale medier) er retta mot lokale eller regionale marknader og 26 mot det nasjonale marknader.
  • Eigarform. Konserneide aviser aukar sin totale marknadsandel medan totalopplaget til aviser som står utanfor konsern går ned. Figur 3 viser utviklinga i opplag fordelt etter eigarform frå 2013 til 2019.

Figur 2: Del av det totale opplaget målt for dei tre største mediekonserna frå 2013 til 2019

imageo7yxo.png

Kilde: Medietilsynet

Figur 3: Opplag fordelt etter eigarform

image92bm.png

4

Eigarskap i radiomarknaden

I radiomarknaden har NRK eit særskilt samfunnsoppdrag som offentleg finansiert allmennkringkastar. Det blir stilt krav til at NRK skal reflektere det geografiske mangfaldet i Noreg, og NRK har redaksjonar både nasjonalt og regionalt. NRK har eit breitt radiotilbod som inkluderer både nasjonale og regionale nyheiter/aktualitetar og eit tematisk breitt innhaldstilbod retta mot breie og smale målgrupper. Dei andre nasjonale radioaktørane Bauer og NENT er kommersielle, og etter at det riksdekkande FM-nettet blei avvikla, er det ikkje lenger eit krav om at desse aktørane skal tilby allmennkringkastingsinnhald.

Lokalradiomarknaden har tradisjonelt vore desentralisert, kjenneteikna ved ein kombinasjon av små og store aktørar som er spreidde over heile landet. Marknaden omfattar både aktørar som distribuerer i FM-nettet og i DAB-nettet.

Geografisk differensiert struktur. Radiomarknaden har en geografisk differensiert struktur med ulike aktørar på nasjonalt, regionalt og lokalt nivå.

Tre store nasjonale aktørar. Status for talet på eigarar og marknadsdelar målt i lyttartal viser at den nasjonale radiomarknaden har tre store aktørar. Dei offisielle nasjonale lyttartala PPM frå Nielsen Audio-Rapporter frå januar 2020 viser at NRK er den største aktøren i den nasjonale marknaden med ein samla marknadsdel på 64 prosent. Nordic Entertainment Group (NENT) er nest største aktøren med rundt 24 prosent av den nasjonale radiolyttinga, mens Bauer Media har om lag 12 prosent av den nasjonale radiolyttinga. Trass i ei meir fragmentert lytting er styrkeforholdet i den samla lyttinga til radiokanalane til dei tre eigarane relativt stabil. Utviklinga kjem fram i figur 3. Marknadsdelane blir målte i form av delen lyttartal, og dei offisielle lyttartalla på nasjonalt nivå er basert på dei elektroniske Portable People Meter (PPM).

Målingene omfattar følgande aktørar og kanalar:

  • NRK: NRK P1, NRK P2, NRK P3, NRK P1+, NRK P13, NRK mP3, NRK Nyheter, NRK Klassisk, NRK Sport, NRK P13.

  • NENT: P4 Radio Hele Norge AS som inkluderer: P4, P5 Hits, P6 Rock, P7 Klem, P8 Pop, P9 Retro, P10 Country og NRJ.

  • Bauer Media: Radio Norge, Radio Norge Soft, Kiss, Radio 1, Radio Rock, Radio Topp 40, Radio Vinyl, Norsk Pop, P24-7 MIX, Bauer Pop Up.

Figur 3: Marknadsdel målt i prosent av lyttarar for den nasjonale radiomarknaden:

imagezj1a.png

Kilde: Nielsen Audio-Rapporter Najonale lyttertall PPM (2019) og Årsrapporter for radiolytting Kantar (2016 til 2018).

Eigarspreidd i den nasjonale radiomarknaden og styrkeforholdet mellom dei tre nasjonale aktørane er stabilt. Figur 3 viser korleis marknadsdelane har fordelt seg i perioden frå 2013 til 2019.

Trass i at lyttinga er meir fragmentert som følge av økt kanaltilbod, er styrkeforholdet når det gjelder lytting meir eller mindre stabilt mellom dei tre store nasjonale aktørane NRK, NENT Group og Bauer Media. 

Medietilsynet viser til Mediemangfoldsregnskapet 2020 for fleire opplysingar om eigarforhold og marknadsdelar i radiomarknaden.

5

Eigarskap i tv-marknaden

Avsendarmangfaldet i den norske tv-marknaden er prega av stabilitet, både målt i talet på eigarar og marknadsdelar basert på sjåartal. Den offentleg finansierte allmennkringkastaren NRK og dei tre kommersielle tv-verksemdene TV 2, Discovery og NENT er dei store aktørane.

Figur 4 viser marknadsdelane for dei største eigarane på lineære kanalar.

imageh7sm.png

Kjelde: Kantar TVOV-undersøkelse 2019.

NRK og TV 2 auka marknadsdelane sine med eitt prosentpoeng til 40 prosent og 27,9 prosent frå 2018 til 2019. Discovery hadde ein nedgang på 1,9 prosentpoeng, mens NENT Group fall 0,4 prosentpoeng frå 2018 til 2019.

Tendensen dei siste sju åra er at TV 2 tek marknadsdelar frå NENT Group. Denne tendensen haldt fram i 2019.

Fire tv-kanalar hadde ein marknadsdel på over 5 prosent i 2019, sjå figur 5. NRK1 og TV 2 (hovudkanalen) hadde marknadsdelar på 31,9 prosent og 18,7 prosent. Det inneber ein auke for NRK på 1,4 prosent og ein nedgang for TV 2 på 0,3 prosent frå 2018 til 2019. Det er omfattande avstand til den tredje største kanalen, som er TVNorge på litt over 5 prosent.

Desse kanalane inngår i målinga gjort av Kantar av marknadsdelar for lineære kanaler i 2019:

  • NRK: NRK1, NRK2, NRK3/Super.
  • TV 2: TV 2, TV 2 Zebra, TV 2 Livsstil, TV 2 Humor (avviklet fra 1. januar 2020), TV 2 Nyhetskanalen, TV 2 Sport 2, TV 2 Sport Premium 1
  • Discovery: TVNorge, MAX, VOX, FEM, Eurosport Norge, Discovery Channel, Investigation Discovery, TLC.
  • NENT: TV3, Viasat 4, TV6.

Figur 5: TV-kanalenes markedsandeler i 2019

imagejnepr.png

Kjelde: Kantar